Outra moi boa novela “viguesa”

Por Manuel Rodríguez Alonso

Cabalos e lobos

Fran P. Lorenzo

Xerais, Vigo 2015, 190 páxs.

 

Hai xa nove anos, alá polo 2006, cando comentamos a novela de Manuel Veiga Lois e Helena buscándose un día de tormenta, falabamos dentro da novela actual galega dun subxénero, a novela viguesa, é dicir, unha novela que se caracteriza porque a cidade de Vigo e os seus arredores constitúen o espazo do relato, mesmo este espazo se converte nunha sorte de personaxe. Viamos como primeiros exemplos desta novela Antón e os iñocentes, de Méndez Ferrín, ou a inesquecible Adiós, María, de Xohana Torres. Característica de moitas destas novelas viguesas, das que é moi bo exemplo Os fillos do mar de Pedro Feijoo, é que entran no eido do que algúns denominan best seller de calidade. No caso que nos ocupa estamos perante un exemplo conseguido de novela viguesa e best seller de calidade. Malia o seu aparente localismo, a novela entra de cheo no que se denomina worl literatura, é dicir, textos que, sen perder o seu carácter local, poden ser lidos en calquera lugar do mundo pola súa traducibilidade.

Estruturalmente, como acontece na novela policial clásica, a novela parte dun feito que cómpre esclarecer e que quedará totalmente aclarado no desenlace: o suposto suicido de Ramón Costa unha noite do verán de 1960. Todo o texto que segue este motivo anunciado no breve capítulo I tentará botar luz sobre este suicidio. Ao facelo, realizase un retrato xa non só dos personaxes, senón tamén da cidade e do medio social en que viven, remontándose no pasado, de tal xeito que o tempo do relato abarca, basicamente, desde os tempos da Guerra Civil ata hoxe mesmo.

O autor manexa con acerto esta técnica da volta atrás ou flashback, pero ademais tamén nos conta a historia do suicidio de Ramón, incardinada coa da familia de orixe alemá Bekcmann desde diferentes perspectivas, que van desde a primeira persoa autobiográfica á carta-confesión persoal, pasando polos relatos dos propios personaxes convertidos en narradores nos diálogos. O lector será o que vaia así reconstruíndo a historia e atando cabos.

O autor sitúa os feitos e os personaxes no tempo cunha exactitude total, mesmo dando datas de nacemento precisas. Isto contrasta cunha certa imprecisión ao recrear o espazo histórico-social de Vigo, dominado por unha serie de indicios ou informacións sen elaborar, case practicamente suxerida por termos soltos, que aluden a un Vigo industrial, cosmopolita, aberto a Europa, onde a muller traballa nas industrias da conserva ou onde chegan as novas protestas obreiras, así como o snobismo dos novos ricos da industria ou do negocio da consignación de barcos. Tampouco faltan as alusións ao Vigo do tardofranquismo, especialmente ao das folgas do 72. Será o lector, coa súa formación, quen vaia completando esta visión da cidade viguesa e iso, aos vigueses preocupados pola historia da nosa cidade, prodúcenos un enorme pracer ao lermos esta novela.

Xa que logo a novela pescuda no pasado vigués e, como xa dixen, a cidade de Vigo convértese nun personaxe máis, para min, e nisto déixome levar pola subxectividade, como amosarei máis adiante, o máis importante. Pero a novela tamén paga o seu tributo á procura do éxito cando toca dun xeito folletinesco e un chisco tópico as relacións homosexuais de Bruno-Álvaro-Ramón ou as de Thomas. Mais no tratamento, especialmente dos personaxes femininos e homosexuais, amósanos canto cambiou e para ben o mundo desde os anos 50-60 á actualidade.

Outro engado da novela para o gran público é a sempre socorrida e nunca esgotada referencia aos nazis, as súas espías ou fuxidas. Isto aparece na novela, mesmo dun xeito moi cinematográfico, con misterios que só ao final se rebelan sobre a vida de personaxes que parecían moi afastados dos nazis na súa vida actual fóra de Alemaña, mais que agochan algún tremendo segredo ao respecto. Neste sentido a novela lémbranos películas de amplo éxito popular como A caixa de música. Por outra banda, ese Vigo dos alemáns e nazis resulta facilmente reconstruíble para os lectores dun dos mellores especialistas no tema: Eduardo Rolland. Neste aspecto a novela literaturiza axeitadamente episodios históricos e o ambiente que tan ben nos presentou Rolland no seu Galicia en guerra. Espías, batallas, submarinos e volframio: do desfile da Whermacht en Vigo á fuxida dos criminais nazis (Xerais, 2006).

En canto ao estilo, hai que salientar que o autor, xornalista de profesión segundo se le na lapela do libro, emprega unha linguaxe xornalística de parágrafos breves e sintaxe sinxela, que non pobre, que fai doada a lectura do libro. Así mesmo acerta na utilización de distintos rexistros, desde o falanxista dos corenta-cincuenta ao dos adolescentes actuais nos corredores dos institutos. Eu coido que este galego urbano e estandarizado, con variedade na reprodución de distintos rexistros, é unha das características máis rechamantes da que se deu en chamar Xeración da Esperanza/Xeración do Novo Século, en que temos que incluír a Fran P. Lorenzo.

Para o remate, xa desde un punto de vista subxectivo, doulle as grazas ao novelista porque reconstrúe o Vigo da Estación-Barrio de Casablanca ao que pertence quen isto escribe. Inmortaliza xa non só edificios, senón mesmo comercios, como a inesquecible libraría-papelaría La Rápida, o Hotel Lisboa e non sei cantas cousas máis. Tamén reproduce axeitadamente o mundo dos mociños que desde este barrio atravesando a Gran Vía acudían ao tamén inesquecible Instituto Santa Irene, foco de progresismo e educación liberal e de calidade nos sesenta e mais nos setenta. Eu, que son cliente habitual do comedor do Lisboa, hoxe Zenit, mentres xanto sempre vexo o edificio Albo, que é tamén un personaxe desta novela. Desde que lin a novela de Lorenzo xa non deixarei de pensar, cando o vexa, na historia que o novelista fai que se desenvolva entre as suas paredes. Por outra banda, a zona, aínda que máis humilde conserva outros edificios históricos, como onde tivo sede o Bar El Recreo, edificio onde naceu o polígrafo Xesús Alonso Montero, presidente actual da RAG. Ben merecía que nese edificio se colocase unha placa que aludise a este feito. Propoño desde aquí que todos os que nos consideramos cidadáns da Estación-Casablanca apoiemos esta iniciativa.

Volvendo ao rego, novela que camiña polo terreo do bes seller de calidade, que acerta plenamente, para min, na presentación da historia da cidade viguesa no século XX e comezos do XXI e que asume elementos do folletín, da moda dos personaxes homosexuais ou do nazismo, que a fan grata para o gran público. Ademais, polo estilo xornalístico, resulta moi doada de ler. Constitúe, malia o seu aparente localismo, unha novela universal e traducible, posto que o que conta nela acontece nun barrio moi concreto de Vigo, pero é extrapolable a calquera outro lugar do mundo.

 

Xuñ 17th, 2015
Comments are closed.