Entretemento e testemuña

Por Manuel Rodríguez Alonso

Hai que matalos a todos

Héctor Carré

Xerais, Vigo 2015, 309 páxs.

 

Héctor Carré, dun xeito moi cinematográfico, artella esta novela mesturando técnicas propias da novela negra, da de axentes secretos e mesmo das reportaxes un chisco sensacionalistas e amarelas sobre os vicios secretos e ata delitos de personalidades da vida publica, así como a crónica e descrición das formas de vida da delincuencia urbana de traficantes de droga e asimilados, chantaxistas e outras preas. Todo iso axítase e xorde unha historia coma esta, que entretén, aínda que por veces sexa un algo excesiva, como na acumulación de vidas secretas nada menos que de todo un presidente de goberno e un príncipe herdeiro. Non faltan tampouco elementos de calidade, nunha novela que pretende ser eminentemente popular.

A novela comeza por ser unha homenaxe ao xornalista comprometido que investiga nos sumidoiros do poder. O xornalista-investigador é un dos tópicos da novela popular e mesmo da cinematografía ou telefilmes. Non falta tampouco o tipo de axente secreto un tanto ao xeito de Ripley, mesmo con formación universitaria e, coma os detectives-policías da serie negra, cunha moral propia de seu, que o leva a tomar decisións que non están na liña do que propón o poder.

Desde os comezos da chamada literatura popular e de consumo, os barrios baixos ou mundo da delincuencia urbana tamén exercen unha forte atracción sobre o público. En certo xeito este tipo de personaxes son unha prolongación das noticias ou reportaxes de sucesos. Neste sentido hai que entender os personaxes de Ernesto Vilar e Teresa Moraleda e todo o mundo a eles conectado. Non falta tampouco o elemento popular da novela rosa-folletín na historia da nai de Néstor e mais o tópico xornalista veterano Chusco López.

Xa que logo novela popular e cinematográfica que, como dixemos, mestura técnicas literarias e cinematográficas de distintos subxéneros narrativos: novela negra, reportaxe de barrios baixos e delincuencia, sensacionalismo sobre a vida secreta-delitos de grandes personalidades do Estado, novela de axente secreto, reportaxe sobre os sumidoiros do Estado e ata terrorismo islamita, sen que falte nin tan sequera a novela rosa ou o folletín. Do mesmo xeito son tamén moitos os lugares da novela: Casablanca, Rianxo, A Coruña, Buenos Aires e sobre todo, na mellor liña madrigalega, que xa temos visto noutras novelas galegas, como a recentemente comentada aquí, A antesala luminosa, de Antonio Tizón, a capital do Estado, Madrid. Posiblemente sexa Madrid nesta novela o lugar mellor e con máis exactitude descrito. Hai mesmo unha especie de obsesión topográfica na descrición da cidade que nos lembra aquilo que contaba Risco en O porco de pé de que todo ourensán que se consideraba alguén tiña que amosar un moi bo coñecemento da topografía madrileña. Como é lóxico, abundan os personaxes madrigalegos, desde os triunfadores (Toni Capelán, Chusco), ata os que malviven (Ernesto). Esta presenza de Madrid, un tanto abafante, na nosa narrativa recente é todo un motivo de meditación. Ademais, a través das historias de Chusco ou o propio Capelán, dá a sensación de que non se pode triunfar en ningunha actividade sen pasar pola alfándega de Madrid.

En canto á estrutura, a novela transcorre do 2 de novembro ao 20 de decembro e no que aconteceu eses días o lector atopa unha explicación sobre a morte ou mellor dito non-morte do xornalista-investigador Néstor Varela. En fin, mestura de xéneros narrativos, cinematográficos e literarios, que buscan fundamentalmente entreter o lector e dar un testemuño da nosa sociedade, especialmente dos poderes fácticos que agochan a información ao cidadán, así como dos novos medios de información que achegaron internet e a revolución dos móbiles. Mesmo non faltan reflexións ético-ensaísticas sobre estes asuntos, que, por veces, resultan inxenuas. Resulta así mesmo un chisco inverosímil e esaxerado o dobre motor que move o argumento: a morte do Presidente do Goberno e mais o delito do Príncipe. Por outra banda, a actual situación política, onde xa o Príncipe é Rei, fai que a novela perda actualidade.

O positivo da novela é que é unha historia para o gran público, na liña das películas ou series sobre estes temas aos que estamos afeitos. É tamén unha reportaxe sobre os sumidoiros do Estado ou a manipulación-ocultación da información por parte do poder. O autor domina as técnicas destes xéneros de entretemento-información, o que se amosa especialmente nunha sintaxe sinxela onde predomina a orde lóxica, a inmediatez e mesmo a parataxe. Lémbranos a técnica dos guións cinematográficos. Dicir literatura popular non é dicir literatura mala. Gozamos lendo esta novela, como tamén o facemos coa hai pouco comentada aquí Antípodas. Na literatura cabe todo e mesmo iso que lles gusta tanto aos pedagogos e profesores de literatura do lector formado e de calidade goza coa lectura tanto dunha como doutro tipo de literatura. Non son excluíntes entre elas.

No eido lingüístico atopamos algúns castelanismos que comentamos, pois consideramos que o hibridismo co castelán é un dos perigos que axexan a literatura galega actual. Así úsase explotar por estourar: … fixo explotar unha bomba… (páx. 17). Escada e escaleira non son sinónimos máis que para as escaleiras portátiles, por iso non se pode utilizar  escada como se fai na páx. 25. Dirección non debe substituír a enderezo como acontece na páx. 172: … anotei a súa dirección… Máis grave é a impropiedade de usar xunguir (´pór o xugo aos bois ou outros animais similares´) no canto de unir: Tesa, xunguida á súa maleta… (páx. 180). Así mesmo resulta un erro grave o uso de latir (´emitir o can un determinado son´) por latexar: O corazón late… (páx. 228). Tamén resulta moi rechamante o emprego de que na comparación no canto de ca perante pronome persoal: … máis atención á miña nai que a min… (páx. 144). Así mesmo se podería coidar mellor a fraseoloxía, evitando castelanismos como a toda présa (páx. 257). Mellor sería, como propón o DRAG, a présa ou ás présas.

Volvendo ao rego, novela de entretemento na liña das películas e telefilmes que estamos tan afeitos a ver. O autor domina tanto as técnicas literarias como cinematográficas deste tipo de narracións. Resulta posiblemente un chisco excesiva a acumulación de subxéneros, os pesonaxes poden parecer tópicos, mais isto é propio deste tipo de literatura, popular, que non quere dicir mala ou desprezable. Resulta impactante de máis e esaxerado, non obstante e como dixemos, a acumulación de feitos como os da morte do Presidente do Goberno-Delito do Príncipe. O feito inicial que suscita a novela (a morte-non morte de Néstor) é, pola contra, un acerto indubidable. Non se pode acertar con todo e estamos perante unha novela de entretemento, aínda que ás veces poida parecer amarelista ao tratar os resortes do poder para agochar información aos cidadáns, mais vistos os casos de corrupción que saen todos os días na prensa, ao mellor a cousa non é tan esaxerada. Non menos interesante é o sentimento lírico perante as profesións que están en transo de desaparecer como a do clásico xornalista-investigador, que patea cidades e despachos na procura da noticia e na defensa da sociedade. Hai unha especie de nostalxia do clásico xornalismo de papel, mais tamén está moi ben descrita a nova sociedade da información dos xornais dixitais ou dos móbiles. Para min o que máis prexudica esta novela é que o Príncipe xa non o é e isto réstalle actualidade, aínda que podemos ver o asunto desde unha perspectiva histórica, de historia recente. E volvo dicir, este tipo de literatura de entretemento e testemuña non está nada mal. Existe en todas as literaturas e ten tamén o seu lugar nas historias da literatura (non quero usar ese clixé dos pedagogos/as da literatura de sistema). Non só é válida a literatura supostamente de calidade pensada para ese lector ideal dos pedagogos/as. Posiblemente cando se fan esas afirmación só se está a mirar para o propio embigo profesoral na teima de andar sempre Arredor de si. Mellor farían en pensar eses profesores/as de instituto por que, malia as súas sabedorías, é na adolescencia cando se perden lectores/as, que comezaron a afeccionarse de máis pequenos coa literatura infantil-xuvenil. Novelas, coma esta de Carré, axudan a captar lectores. E non hai literatura sen lectores. Por certo, e todos os lectores son iguais, malia o que digan os exquisitos. Por outra banda, da literatura popular dáse doadamente o salto á chamada literatura de calidade. Non se pode comezar pola literatura de calidade sen máis. Á parte a literatura, nesta nosa sociedade capitalista, é un produto como calquera outro e a literatura minoritaria e/ou de suposta calidade só pode subsistir grazas aos éxitos populares que lles proporcionan cartos ás editoriais para publicaren obras que se venden menos. Por todo isto, benvidas sexan novelas coma esta de Carré. Ademais fronte á propaganda de masas que nos fan os medios e outras series e películas da bondade do sistema do 78 ou mesmo da monarquía, benvidas sexan novelas coma esta.

Mai 4th, 2015
Comments are closed.